. .
22.09.2019

03.02.2017 20:00


Nükleer reaktörde kaza ve tehlikeler

Sermaye, santral güvenliğinden ziyade azami kârı garantiye almayı hedeflemiştir.

10 Ocak 2017’de, emperyalist kapitalizmin merkezlerinden Belçika’da bulunan Doel 4 nükleer reaktöründe kaza meydana geldi. Kazada bir kişi ağır yaralandı. Kaza reaktörün nükleer olmayan bölümünde gerçekleştiği söylendi. Diğer kazalarda olduğu gibi, kazanın nedeni de sonuçları sır gibi saklanıyor. Reaktör 13 Ocak’ta tekrar çalıştırılmaya başlandı. Kaza hakkında medyada birkaç paragraflık haberden başka hiçbir şey yok. Adeta yayın yasağı getirildi.

Kaza Doel 4’de gerçekleşti. 1985 yapımı. Belçika’nın en modern, ‘sorunsuz’ reaktörlerinden. 2025’de sökülmesi gerekiyor.

Belçika adeta problemli nükleer reaktörlerin kümelendiği bir lokasyon haline geldi. Bilindiği gibi Doel 1, Doel 2, Tihange 1’in 2005’te kapatılması gerekiyordu. Ömürleri masa başı politik kararlarla iki kere 10 yıl uzatıldı. Yani bu en eski santrallar 30 yıl için tasarlandığı halde 50 yıl sonra sökülmeye başlanacak. Eğer başlanırsa tabi! Diğer, görece yeni santrallerin de bazılarının ömürleri uzatılarak toplamda yapıldığından 40 yıl sonra kapatılması planlandı. Ancak şimdiden bu santralleri daha fazla kullanmak için burjuva medya propaganda faaliyetine başladı. Büyük olasılıkla bunların da ömürleri 50 yıla kadar uzatılacak. Çok büyük bir kaza olmazsa 50 yıl sınırı bile aşılabilir. Tasarlanan ömürlerinden daha fazla kullanılan bu santrallar için nükleer sermaye Belçika devletine nükleer faiz adı altında kârdan pay vermeyi vadetti. Nükleer faiz enerji fiyatlarına endekslendi. Enerji fiyatları düştüğü için devlete ödenmesi gereken faiz de azaldı. Her yıl 400-500 milyon avrodan 2015’te 200, 2016’ta 130 milyon avroya düştü. 2016’dan sonrası yıllar için asgari 150 milyon ödenmesi gerekiyor ya da düşünülüyor. Yani sermaye devletiyle nükleer sermaye arasındaki ana tema kârın nasıl bölüşüleceğidir! Güvenlik yalnızca teoride, sermayenin kârına hizmet ediyorsa, ona tabi ise gündeme geliyor.

Diğer problemli santrallar olan Doel 3 ve Tihange 2’de ise hidrojen baloncukları var. Reaktör kazanının yanlış tasarımı, hatalı imalatından dolayı ve planlanandan çok fazla acil durdurma yapıldığı için baloncuklar oluştu. Bu baloncukların miktarı ve büyüklüğü halen artmaktadır. Doel 4 ise işletmesi en sorunsuz olması gereken reaktör.

Nükleer reaktörler birden fazla atom bombası anlamına gelmektedir. Atom bombasında enerji ve radyasyon kısa bir süre içinde, nükleer reaktörde ise daha uzun zamana yayılmaktadır. Yani adeta atom bombasından enerji elde edilmektedir. Dolayısıyla bir büyük bir felaket, kaza anında nükleer reaktör bir veya birden fazla atom bombasına dönüşmektedir.

Nükleer santralin kazanı monolitik değil. İç tarafı paslanmaz çelik. Dışı ise normal çelik. Bir çok parçanın kaynak yapılarak birleştirilmesinden oluşuyor. Kazan nükleer reaktör çalıştırılınca yalnızca nötron bombardımanına maruz kalıyor. Görece büyük darbeyi reaktörün güvenlik nedeniyle aniden durdurulmasından alıyor.(Scram, Safety control rod axe man) Zira kazan dahil tüm metal parçalar termal şoka uğruyor. Scram’lar fazlalaştıkca rektörün ömrü de kısalıyor. Doel 4’deki son kazayla birlikte Scram gerçekleşti ve reaktör aniden durduruldu.

Belçika’daki nükleer reaktörlerde artık aç kapa rejimi olağan bir hal aldı. 2005 ve 2015 arasında Doel ve Tihange santrallari 93 kez acil durdurma, Scram yapıldı. Bu plansız elle ya da otomatikman gerçekleşen aç kapalar santrale büyük zarar vermektedir. Örneğin Hollanda’daki Borssele tek bir santral 6 Scram yapmıştır. Belçika Doel’daki 4 reaktör 42 ve Tihange’deki 3 reaktör 51 acil aç kapa yapmıştır.

Burada belirtelim ki, nükleer reaktörü acilen tümden kapatmak mümkün değildir. Enerji yani ısı üretimini yalnızca yaklaşık %90 oranında azaltmak mümkündür. Yani siz nükleer santrali kapatsanız bile %10 kapasitede çalışmaya devam etmektedir. Dolayısıyla kazanı soğutmaya devam etmek gerekmektedir. Soğutma sisteminde veya sistemlerinde olası bir sorun zincirleme büyüyerek bir melt-down ya da bir Fukişima ortaya çıkabilir.

Kısaca Belçika sermayesi nükleer santral güvenlik kültürünü görece ilkel düzeyde tutmak istemektedir. Sermaye, santral güvenliğinden ziyade azami kârı garantiye almayı hedeflemiştir. Nükleer santraller sanki normal santralmiş gibi muamele görmektedir. Atom bombasıyla oynadığının farkında değildir.

Kaynak
* Nos.nl, Belgische centrales kennen al jaren een aan en uıt regime
* De Standaard.be, Kernreactor Doel 4 plots stilgevallen

* Wikipedia.org